Een zaal met acht couveuses. Een dun gordijn als enige vorm van privacy. En ouders die aan het einde van de dag naar huis gaan, terwijl hun kind alleen achterblijft op de NICU. Voor veel ouders is dit een herkenbare werkelijkheid. Het is precies deze situatie die het Wilhelmina Kinderziekenhuis (WKZ) de komende jaren fundamenteel wil veranderen. Niet door alleen nieuwe kamers te bouwen, maar door een nieuwe visie op zorg mogelijk te maken: een omgeving waarin ouders en kind zoveel mogelijk samen kunnen blijven.

De nieuwbouw: een omgeving die zorg anders maakt

Op 28 november 2024 sloeg het WKZ, onderdeel van UMC Utrecht, de eerste paal voor de nieuwbouw van de Kinder Intensive Care, High Care en de Neonatale Intensive Care (NICU). Daarmee zet het ziekenhuis een belangrijke stap richting een zorgomgeving waarin gezinnen centraal staan. De traditionele zaalverpleging maakt ook hier plaats voor moderne eenpersoonskamers, waar ouders dag en nacht bij hun kind kunnen verblijven. Ook de Medium Care Neonatologie en de kraamafdeling worden samengebracht in gezinskamers, zodat moeder, partner en pasgeborene vanaf het begin zoveel mogelijk bij elkaar kunnen blijven. De nieuwe vleugel krijgt 51 intensive care kamers voor de NICU en PICU, strategisch naast elkaar geplaatst voor maximale flexibiliteit. De renovatie wordt gefaseerd uitgevoerd en zal naar verwachting medio 2027 zijn afgerond. Deze ontwikkeling maakt deel uit van de grootschalige vernieuwing van het volledige UMC Utrecht, die de komende decennia wordt voortgezet.

Maar de belangrijkste verandering zit niet in de architectuur. De nieuwbouw ondersteunt een andere manier van werken, waarin ouders niet worden gezien als bezoekers, maar als onmisbare partners in de zorg voor hun kind.

Zero Separation: bouwen aan nabijheid

De nieuwbouw is gebaseerd op het principe van Zero Separation: het uitgangspunt dat ouders en hun pasgeboren kind – ook wanneer intensieve medische zorg nodig is – zo min mogelijk van elkaar gescheiden zouden moeten worden. Internationaal onderzoek laat zien dat deze benadering grote voordelen heeft. In een studie van van Veenendaal en collega's, hadden moeders die met hun baby verbleven in een eenpersoonskamer volgens het Zero Separation-model aanzienlijk minder stress bij ontslag dan moeders op traditionele zaalafdelingen.¹ Bovendien waren zij veel vaker langdurig aanwezig bij hun kind (84% tegenover 37%). Die voortdurende nabijheid bleek samen te hangen met minder angst- en depressieve klachten, meer zelfvertrouwen als ouder en een sterkere ouder-kind hechting. De fysieke omgeving blijkt daarmee veel meer dan een gebouw: eenpersoonskamers creëren voorwaarden voor betere zorg én betere gezondheidsuitkomsten.

Family Integrated Care: ouders als volwaardige zorgpartner

Zero Separation vormt de basis van een bredere visie: Family Integrated Care (FICare). Binnen dit zorgmodel zijn ouders geen toeschouwers aan het bed, maar actieve deelnemers aan de behandeling van hun kind. Op de afdeling Neonatologie van het WKZ wordt deze werkwijze al toegepast. Ouders worden betrokken bij dagelijkse verzorging, nemen deel aan gesprekken over de behandeling en groeien stap voor stap in hun rol als zorgpartner.  Internationaal onderzoek laat zien dat FICare leidt tot betere gewichtstoename van prematuren, hogere borstvoedingspercentages en minder stress en onzekerheid bij ouders.²

De nieuwbouw maakt het mogelijk deze manier van werken volledig te ondersteunen. Wanneer ouders daadwerkelijk onderdeel zijn van het behandelteam, vraagt dat immers ook om een omgeving waarin zij kunnen blijven, meedoen en zich thuis kunnen voelen. 

Amsterdam ging Utrecht voor

Utrecht is niet de eerste die deze weg bewandelt. In het Emma Kinderziekenhuis van het Amsterdam UMC ging de NICU tussen 2021 en 2024 al over van open zalen naar eenpersoonskamers. Onderzoeker Joke Wielenga en collega’s volgden 833 ouder-kindparen tijdens deze overgang en zagen dat de aanwezigheid van moeders bij hun kind toenam van 210 naar 420 minuten per dag, en van partners van 180 naar 360 minuten per dag.³ Ook lichamelijk contact, zoals huid-op-huidcontact, nam toe. Een vervolgstudie van dezelfde onderzoeksgroep liet zien dat de tevredenheid van ouders op specifieke onderdelen verbeterde na de overstap naar eenpersoonskamers, al bleef die verbetering bescheiden.⁴ 

Onderzoek naar de impact van eenpersoonskamers

Juist omdat de overstap naar eenpersoonskamers zo ingrijpend is, wil ook het WKZ zorgvuldig onderzoeken wat deze verandering in de praktijk betekent voor kinderen, ouders én zorgverleners. Vanaf juli 2025 voert verpleegkundig onderzoeker Ophélie van Tulden hiervoor een uitgebreid onderzoek uit binnen de afdeling Neonatologie van het UMC Utrecht. Het onderzoek staat onder leiding van kinderarts-neonatoloog dr. Sophie van der Schoor, die zich al jarenlang inzet voor gezinsgerichte neonatale zorg en de verdere ontwikkeling van Family Integrated Care binnen het WKZ, samen met hoofdonderzoeker prof. dr. Jeroen Dudink. Van der Schoor speelt een centrale rol in de wetenschappelijke en klinische ontwikkeling van deze nieuwe manier van werken. Als neonatoloog ziet zij dagelijks hoe belangrijk de aanwezigheid van ouders is voor het herstel van kwetsbare pasgeborenen. Haar ambitie is om wetenschappelijk te onderbouwen hoe de combinatie van een gezinsgerichte zorgvisie en een passende fysieke omgeving kan bijdragen aan betere uitkomsten voor zowel kind als gezin.

Verhuizing van de NICU tijdens de onderzoeksperiode

De nieuwbouw biedt een unieke kans om die visie in de praktijk én in onderzoek samen te brengen. In het onderzoek worden ouders gevolgd van baby's die vóór 30 weken zwangerschap zijn geboren en minimaal één week op de NICU verblijven. Via vragenlijsten en focusgroepen wordt onderzocht hoe ouders hun betrokkenheid bij de dagelijkse zorg ervaren, hoe de hechting met hun kind zich ontwikkelt en welke effecten zichtbaar zijn op groei, voeding, opnameduur en ervaren stress, zowel tijdens de opname als na ontslag.

Doordat de verhuizing van de NICU plaatsvindt tijdens de onderzoeksperiode, ontstaat een unieke mogelijkheid om de ervaringen op de huidige zaalafdeling rechtstreeks te vergelijken met die op de nieuwe eenpersoonskamers. Daarmee levert het onderzoek specifieke Utrechtse gegevens op over de impact van deze vernieuwde zorgomgeving. De resultaten vormen een belangrijke aanvulling op landelijke initiatieven en kunnen bijdragen aan de verdere ontwikkeling van gezinsgerichte neonatale zorg, zowel binnen Nederland als daarbuiten.

REFERENTIES

van Veenendaal NR, van Kempen A, Broekman B, et al. "Association of a Zero-Separation Neonatal Care Model With Stress in Mothers of Preterm Infants." JAMA Network Open, 2022;5(3):e224514.

https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2790423

O'Brien K, Robson K, Bracht M, Cruz M, Lui K, Alvaro R, da Silva O, Monterrosa L, Narvey M, Ng E, Soraisham A, Ye XY, Mirea L, Tarnow-Mordi W, Lee SK; FICare Study Group and FICare Parent Advisory Board. Effectiveness of Family Integrated Care in neonatal intensive care units on infant and parent outcomes: a multicentre, multinational, cluster-randomised controlled trial. Lancet Child Adolesc Health. 2018 Apr;2(4):245-254. doi: 10.1016/S2352-4642(18)30039-7. Epub 2018 Feb 8. Erratum in: Lancet Child Adolesc Health. 2018 Aug;2(8):e20. doi: 10.1016/S2352-4642(18)30213-X. PMID: 30169298.

https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352-4642(18)30039-7

Wielenga JM, Pascual A, Ruhe K, Aarnoudse C, van Kaam AH. "Effect of Shifting From Open Bay to Single-Family Rooms on Closeness in a NICU." Acta Paediatrica, 2025;114(9):2306-2314. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/apa.70108

Wielenga J, Pascual A, Ruhe K, de Ligt C, van Kaam A. "Parental satisfaction on moving from open bay to single-family rooms neonatal intensive care unit." Early Human Development, 2025;211:106394. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S037837822500204X?via%3Dihub